Op 18 maart 2026 waren de gemeenteraadsverkiezingen. Dit was een groot spektakel in Haarlem, met maar liefst 17 partijen waarvan een groot deel keihard campagne heeft gevoerd. Belangrijke onderwerpen waren betaalbaarheid, wonen en zeggenschap, ook in de vorm van betaald parkeren. Dit is allemaal niet zo gek, want met al deze onderwerpen zijn in Haarlem grote problemen. Laten we eerst naar deze onderwerpen kijken, en dan de uitslag analyseren.
Wonen
Zo is het gemiddelde koophuis in Haarlem inmiddels 650.000 euro en duurt de wachtlijst voor een sociale huurwoning gemiddeld meer dan 8 jaar. En dat terwijl dit gemiddelde cijfer flink naar beneden wordt getrokken door mensen met voorrang, doordat die hun lage wachttijd toevoegen aan het gemiddelde. Dit heeft er alles mee te maken dat er in de gemeente Haarlem in de afgelopen 12 jaar geen sociale huurwoningen bij zijn gekomen, maar 86 af zijn gegaan. En dat terwijl er twaalf jaar lang een woonwethouder is geweest van de PvdA, die nu voorspiegelt dat ze in 10 jaar tijd 15.000 huizen gaan bouwen waarvan 7500 sociaal. Daarnaast meldt deze partij ook dat ze “hun uiterste best” doen om zoveel mogelijk sociale huurwoningen te creëren. Dat voorspelt natuurlijk niet veel goeds voor de toekomst, want dan kunnen we niet meer dan nog eens -86 sociale huurwoningen verwachten.
Betaald Parkeren
En dan zeggenschap. In Haarlem bestaat al een aantal jaar een referendumverordening, die regelt dat mensen in Haarlem zelf een referendum kunnen aanvragen over een onderwerp in de raad waar ze tegen zijn. Het referendum kan dat stuk dan tegenhouden. De afgelopen vier jaar heeft Facebookgroep Haarlem Betaald Parkeren keihard gestreden voor een referendum en voor zeggenschap van de Haarlemmer. Dit was dan ook hard nodig, want de coalitie ging bij elke stap van het proces dwarsliggen. Zo moest er bijvoorbeeld een rechter aan te pas komen voordat het parkeerreferendum op 6 maart 2024 georganiseerd kon worden.
Bij dat referendum heeft 37,71% van de Haarlemmers gestemd, ruim boven de 30% opkomstdrempel. De uitslag was ook duidelijk; 81,61% van de Haarlemmers heeft tegen betaald parkeren gestemd, wat bij elkaar meer dan 40.500 mensen waren. Ter vergelijking: bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 haalden de coalitiepartijen (GL, PvdA, D66, CDA, Actiepartij) bij elkaar 34.712 stemmen. De tegenstemmers in het referendum alleen al hebben dus meer mandaat dan de meerderheid in de raad. De coalitie droop af en heeft het parkeerbeleid ook van tafel geschoven na deze overduidelijke uitslag.
Maar wat daarna gebeurde was gek: de onafhankelijke commissie die de coalitie advies geeft over referenda stapte in haar geheel op, dit omdat ze zich geschoffeerd voelden door de gemeente. Dit kwam doordat de coalitie in haar pogingen om het referendum te blokkeren continu tegen het advies van deze commissie in ging. Zo adviseerde de commissie bijvoorbeeld om het referendum wel toe te staan. Na het opstappen besloot de coalitie om het referendum ‘buiten werking te stellen’, oftewel, de Haarlemmers konden geen nieuw referendum aanvragen.
En de coalitie kwam met een nieuw betaald parkeerplan. Dit nieuwe plan was nauwelijks anders dan het oude, wezenlijk betekende het dus nog steeds betaald parkeren invoeren in 7 wijken, waar de bewoners juist tegen hadden gestemd. Ook werd de ‘parkeerdruk’ (percentage van de parkeerplekken dat bezet is) berekend zonder het ‘Canadees Parkeren’ (parkeren met twee wielen op de stoep) mee te nemen in de berekening. Zo werd er in de Indische Buurt berekend dat er maar 1500 parkeerplekken zijn, terwijl er wel al 3500 auto’s staan.
Op aandringen van de SP werd het referendum weer in werking gesteld voordat er gestemd werd over dit nieuwe plan, maar slechts een paar werkdagen ervoor, dus er was niet voldoende tijd om handtekeningen op te halen. Gelukkig ‘staakten de stemmen’ bij het stemmen over de amendementen van het parkeerplan, een technische bepaling dat het stemmen pas bij de volgende raadsvergadering weer doorgaat als er evenveel voor- als tegenstemmen zijn bij een amendement (doordat Maarten Wiedemeijer niet aanwezig was in de raad waren er 38 raadsleden, en voor een amendement werd 19 voor, 19 tegen gestemd).
Dus er was voldoende tijd een nieuw referendum aan te vragen, wat ook met voldoende handtekeningen werd gedaan. Toch werd dit referendumverzoek afgewezen, want er was een nieuwe bepaling toegevoegd aan de referendumverordening: burgers mochten niet nog een referendum aanvragen over een onderwerp waar in de afgelopen 4 jaar al een referendum over is geweest. Dit voelt natuurlijk als een bepaling die specifiek is toegevoegd om het parkeerreferendum te voorkomen.
Of dit argument juridisch mag is vooralsnog onduidelijk. De Haarlemmers hadden in 2024 niet kunnen weten dat door een referendum organiseren hen later deze macht ontzegd zou worden. Hierover ligt nog een zaak bij de rechtbank.
De gemeenteraadsverkiezingen
Op 18 maart 2026 werden de gemeenteraadsverkiezingen georganiseerd in Haarlem, en deze verkiezingen kunnen we dus ook een beetje als een referendum zien. Natuurlijk klopt dit niet helemaal, want mensen stemmen met nog veel meer onderwerpen in hun achterhoofd, maar het kan een goede indicatie zijn als we op wijkniveau kijken. Allereerst moeten we, ter vergelijking, kijken naar de uitslagen van de vorige gemeenteraadsverkiezingen (uit 2022). Hieronder een kaartje van hoe de coalitiepartijen het toen hebben gedaan, uitgesplitst per stembureau. De kleuren geven aan welk percentage van de totale stemmen de partijen hebben gehaald voor elk stembureau.
Een grotere versie van dit kaartje is te vinden op https://theunkoning.nl/sp/kaart-haarlem-coalitie-heatmap-gr2022.html
Zoals te zien deden de coalitiepartijen het vooral goed in het centrum, westen en zuidwesten van Haarlem (daar is veel groen), maar wat minder goed in het uitereste noorden (wat geel-oranje puntjes) en Schalkwijk (veel oranje en zelfs een rood puntje). Over het algemeen dus een goede uitslag voor de coalitie in 2022, met 52.3% van de stemmen.
Dan gaan we kijken naar de uitslagen in 2026. In het onderstaande kaartje zijn de kleuren op precies dezelfde schaal ingedeeld.
Zoals te zien in dit kaartje doet de coalitie het nu in Schalkwijk nog veel slechter dan eerst, en in Haarlem-Noord zijn er ook veel punten veel roder geworden. In heel Haarlem heeft de coalitie wel meer stemmen gehaald, maar dit komt vooral doordat de opkomst veel groter is, procentueel is de coalitie er 2.3 procentpunt op achteruit gegaan. Dit wordt nog duidelijker weergegeven in het kaartje hieronder, waar het verschil in percentages wordt weergegeven.
In deze kaart is te zien dat de coalitie bij de meeste stembureaus in Haarlem-Noord zo’n 10% van de totale stemmen is kwijtgeraakt. En laat dit nou net de wijken zijn waar de coalitie van plan is om betaald parkeren in te voeren! Al met al een duidelijk signaal dat de mensen in deze wijken zich niet vertegenwoordigd voelen door het huidige college.
De Zetels
Dan is er nog een onbeantwoorde vraag: wat gebeurt er nou precies met al die stemmen? Het is duidelijk dat de coalitie 2.3% van de totale stemmen is kwijtgeraakt, maar al deze stemmen moeten nog omgezet worden in zetels. Dit proces is wat ingewikkeld, maar ik zal het stap voor stap uitleggen.
Ten eerste wordt er op basis van het totaal aantal uitgebrachte stemmen en het totaal aantal zetels een ‘kiesdeler’ berekend. Deze kiesdeler geeft aan hoeveel stemmen een zetel ‘waard’ is. We delen het aantal geldige stemmen (73.676) door het aantal zetels in Haarlem (39):
We zien: de kiesdeler is 1889,13. Dan kijken we voor elke partij naar het totaal aantal gehaalde stemmen, en delen dit door de kiesdeler. Dit levert een kommagetal op voor elke partij, wat we naar beneden afronden om het aantal initiële zetels te krijgen.
| Partij | Stemmen | Factor (stemmen/kiesdeler) | Volle zetels |
|---|---|---|---|
| GL / PvdA | 17.861 | 9,45 | 9 |
| D66 | 13.679 | 7,24 | 7 |
| VVD | 7.651 | 4,05 | 4 |
| FVD | 4.852 | 2,57 | 2 |
| SP | 3.829 | 2,03 | 2 |
| PvdD | 3.822 | 2,02 | 2 |
| CDA | 3.701 | 1,96 | 1 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 1,77 | 1 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 1,59 | 1 |
| Hart voor Haarlem | 2.231 | 1,18 | 1 |
| OPHaarlem | 2.220 | 1,18 | 1 |
| Volt | 1.727 | 0,91 | 0 |
| Actiepartij | 1.611 | 0,85 | 0 |
| DENK | 1.560 | 0,83 | 0 |
| ChristenUnie | 1.245 | 0,66 | 0 |
| BVNL | 1.148 | 0,61 | 0 |
| Piratenpartij | 202 | 0,11 | 0 |
Als we naar de volle zetels kijken, zien we doordat we overal naar beneden afgerond hebben, we slechts 31 zetels verdeeld hebben.
De Restzetels
De raad heeft 39 zetels, dus hebben we nog 8 restzetels om te verdelen. Je zou verwachten dat we de grootste resten eerst zetels gaan geven: het CDA heeft 1,96 zetels gehaald, maar er maar een gekregen. Ze hebben dus nog 0,96 kiesdeler aan stemmen over, en zijn daarmee de grootste, dus die krijgen dan zetel 1. Dan zien we Volt met 0,91 kiesdeler, die krijgen dan de volgende restzetel enzovoorts. Dat zou de volgende zetelverdeling geven:
| Partij | Stemmen | Volle zetels | Overschot | Restzetel | Totaal |
|---|---|---|---|---|---|
| GL / PvdA | 17.861 | 9 | 0,455 | – | 9 |
| D66 | 13.679 | 7 | 0,241 | – | 7 |
| VVD | 7.651 | 4 | 0,050 | – | 4 |
| FVD | 4.852 | 2 | 0,568 | – | 2 |
| SP | 3.829 | 2 | 0,227 | – | 2 |
| PvdD | 3.822 | 2 | 0,223 | – | 2 |
| CDA | 3.701 | 1 | 0,959 | Ja (1e) | 2 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 1 | 0,765 | Ja (5e) | 2 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 1 | 0,589 | Ja (8e) | 2 |
| Hart voor Haarlem | 2.231 | 1 | 0,181 | – | 1 |
| OPHaarlem | 2.220 | 1 | 0,175 | – | 1 |
| Volt | 1.727 | 0 | 0,914 | Ja (2e) | 1 |
| Actiepartij | 1.611 | 0 | 0,853 | Ja (3e) | 1 |
| DENK | 1.560 | 0 | 0,826 | Ja (4e) | 1 |
| ChristenUnie | 1.245 | 0 | 0,659 | Ja (6e) | 1 |
| BVNL | 1.148 | 0 | 0,608 | Ja (7e) | 1 |
| Piratenpartij | 202 | 0 | 0,107 | – | 0 |
| TOTAAL | – | 31 | – | 8 | 39 |
Deze ‘grootste overschotten’ methode zou de coalitiepartijen in totaal 19 zetels geven, een minderheid in de raad. Maar dit is niet de methode die we gebruiken in Haarlem! Deze logische zetelverdeling wordt alleen toegepast in gemeentes met minder dan 19 zetels!
In een grote gemeente als Haarlem wordt de ‘grootste gemiddelden’ verdeling voor zetels gebruikt. Deze methode rekent voor de restzetels uit hoeveel stemmen een partij heeft per zetel als er een restzetel aan wordt toegevoegd, en deze methode is zeer voordelig voor grote partijen.
De partij met het hoogste gemiddelde krijgt de eerstvolgende restzetel.
Laten we eens kijken wat er in Haarlem gebeurd met elke partij als we een zetel optellen en dan gaan delen:
| Partij | Stemmen | Deler (Zetels + 1) | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| CDA | 3.701 | 2 | 1.850,50 (1e Restzetel) |
| GL / PvdA | 17.861 | 10 | 1.786,10 |
| Volt | 1.727 | 1 | 1.727,00 |
| D66 | 13.679 | 8 | 1.709,88 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 2 | 1.667,50 |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 2 | 1.501,00 |
| SP | 3.829 | 3 | 1.276,33 |
| PvdD | 3.822 | 3 | 1.274,00 |
| ChristenUnie | 1.245 | 1 | 1.245,00 |
| BVNL | 1.148 | 1 | 1.148,00 |
| Hart voor Haarlem | 2.231 | 2 | 1.115,50 |
| OPHaarlem | 2.220 | 2 | 1.110,00 |
| Piratenpartij | 202 | 1 | 202,00 |
Ook hier krijgt het CDA dus de eerste restzetel, maar wat gebeurt er daarna?
| Partij | Stemmen | Deler | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| GL / PvdA | 17.861 | 10 | 1.786,10 (2e Restzetel) |
| Volt | 1.727 | 1 | 1.727,00 |
| D66 | 13.679 | 8 | 1.709,88 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 2 | 1.667,50 |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
| CDA | 3.701 | 3 | 1.233,67 |
GL/PvdA krijgt opeens de volgende restzetel! Dit komt intuïtief doordat het verschil tussen 9 en 10 minder groot is dan bijvoorbeeld het verschil tussen 1 en 2 wat nodig is voor Jouw Haarlem om een restzetel te krijgen.
De volgende restzetel gaat wel weer naar een kleine partij: Volt, doordat de deler voor GL/PvdA nu 10+1 = 11 wordt:
| Partij | Stemmen | Deler | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| Volt | 1.727 | 1 | 1.727,00 (3e Restzetel) |
| D66 | 13.679 | 8 | 1.709,88 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 2 | 1.667,50 |
| GL / PvdA | 17.861 | 11 | 1.623,73 |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
In bovenstaande tabel kunnen we al zien dat Volt zometeen ver naar beneden zakt doordat hun deler 2 wordt in de volgende ronde. Dan krijgt D66 de 4e restzetel:
| Partij | Stemmen | Deler | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| D66 | 13.679 | 8 | 1.709,88 (4e Restzetel) |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 2 | 1.667,50 |
| GL / PvdA | 17.861 | 11 | 1.623,73 |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 2 | 1.501,00 |
En daarna is Jouw Haarlem aan de beurt:
| Partij | Stemmen | Deler | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| Jouw Haarlem | 3.335 | 2 | 1.667,50 (5e Restzetel) |
| GL / PvdA | 17.861 | 11 | 1.623,73 |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
| D66 | 13.679 | 9 | 1.519,89 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 2 | 1.501,00 |
Maar nu gebeurt er iets geks: doordat GL/PvdA zo’n grote partij is, komen ze in de volgende ronde met deler 11 nog een keer aan de beurt! GL/PvdA krijgt dus 2 restzetels, iets wat onmogelijk is bij het ‘logische’ systeem!
| Partij | Stemmen | Deler | Gemiddelde |
|---|---|---|---|
| GL / PvdA | 17.861 | 11 | 1.623,73 (6e Restzetel) |
| FVD | 4.852 | 3 | 1.617,33 |
| Actiepartij | 1.611 | 1 | 1.611,00 |
| DENK | 1.560 | 1 | 1.560,00 |
| VVD | 7.651 | 5 | 1.530,20 |
| D66 | 13.679 | 9 | 1.519,89 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 2 | 1.501,00 |
Ongelooflijk genoeg gaat GL/PvdA er dus twee zetels op vooruit. Als we alle 8 restzetels meenemen komen we op de volgende eindstand:
| Partij | Stemmen | Volle zetels | Restzetel(s) | Totaal |
|---|---|---|---|---|
| GL / PvdA | 17.861 | 9 | 2 (2e, 6e) | 11 |
| D66 | 13.679 | 7 | 1 (4e) | 8 |
| VVD | 7.651 | 4 | – | 4 |
| FVD | 4.852 | 2 | 1 (7e) | 3 |
| SP | 3.829 | 2 | – | 2 |
| PvdD | 3.822 | 2 | – | 2 |
| CDA | 3.701 | 1 | 1 (1e) | 2 |
| Jouw Haarlem | 3.335 | 1 | 1 (5e) | 2 |
| Trots Haarlem | 3.002 | 1 | – | 1 |
| Hart voor Haarlem | 2.231 | 1 | – | 1 |
| OPHaarlem | 2.220 | 1 | – | 1 |
| Volt | 1.727 | 0 | 1 (3e) | 1 |
| Actiepartij | 1.611 | 0 | 1 (8e) | 1 |
| DENK | 1.560 | 0 | – | 0 |
| ChristenUnie | 1.245 | 0 | – | 0 |
| BVNL | 1.148 | 0 | – | 0 |
| Piratenpartij | 202 | 0 | – | 0 |
| TOTAAL | 31 | 8 | 39 | |
De coalitie krijgt dus in totaal 5 restzetels met dit systeem. In het logische systeem zou de coalitie maar 2 restzetels krijgen (Actiepartij en CDA). Door deze vreemde verdeling van restzetels gaan er dus in plaats van 19 zetels 22 zetels naar deze coalitie. Dus hoewel het percentage stemmen op deze partijen gedaald is (van 52.3% naar 50.0%), gaat het aantal zetels dat ze krijgen van 21 naar 22!
In termen van procenten is 21 zetels (van 4 jaar terug) 53,8% van de zetels in de raad. Dat was toen al een beetje scheef. Maar nu krijgen ze 22 zetels, wat 56,4% van de raad is! En dat terwijl ze maar 50,0% van de stemmen hebben gehaald.